Tài liệu TRẮC ĐỊA - Phần 2: Đo các yếu tố cơ bản (Chương 3) pdf

TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

3.2.3. Kiểm nghiệm máy kinh vĩ

 gim sai s h thng do máy kinh v nh hng ti kt qu o, trc khi s dng
máy phi tin hành công tác kim nghim. Vic kim nghim và iu chnh máy kinh v nhm
mc ích m bo các iu kin hình hc ca các h trc ( hình 3.9).







- Ki
m nghi
- Trc ca ng thy dài trên bàn  ngang LL' phi vuông
góc trc quay ca máy kinh v VV'.
- Ch ng ca màng dây ch thp phi thng ng.
-Trc ngm CC' ca ng kính ngm máy kinh v phi
vuông góc vi trc quay HH' ca ca nó (2C).
- Trc quay HH' ca ng kính ngm phi vuông góc vi
trc quay VV' ca máy kinh v.
m s c ban u MO.
H
L'
L
C'
C
V'
H'
V
Hình 3.9

3.2.3.1. Điều kiện trục của ống thủy dài trên bàn độ ngang
 kim nghim iu kin ny, u tiên ta quay b phn ngm sao cho trc ng thy
dài bàn  ngang song song vi ng ni hai c cân bt k ca  máy, iu chnh hai c
cân này a bt thy vào gia ng (hình 3.10b). Tip ó quay b phn ngm 180
o
, nu bt
thy vn  gia, hoc  lch nh hn mt khong chia ng thy thì có th coi iu kin này
m bo, còn lch quá mt khong chia thì phi iu chnh li ng thy dài (hình 3.10c, c').





L
L'
a
L
L'
i
i
L
L'
i
i
L
L'
b
c

c'

Hình 3.10


3.2.3.2. Kiểm nghiệm màng dây chữ thập
Mt trong nhng cách n gin là treo mt dây di mnh  ni kín gió. Máy kinh v
cn kim nghim t cách dây di chng 20m. Sau khi cân bng máy tin hành ngm chun
dây di, nu ch ng ca màng dây ch thp trùng vi dây di thì iu kin này t yêu cu,
nu không trùng thì phi chnh li màng dây ch thp.

3.2.3.3. Kiểm nghiệm trục ngắm của ống kính ngắm (2c)
Trc ngm ca ng kính máy kinh v là ng thng ni quang tâm kính vt, tâm
màng dây ch thp và quang tâm kính mt. Nu trc ngm có sai s thì khi ngm cùng mt
mc tiêu  hai v trí bàn  chúng s lch nhau mt góc ký hiu là 2c (hình 3.11).

a = T - c = P ±180 + c ⇒ 2c = T - (P±180 ) ( 3.4)
2c

T a P
 kim nghim iu kin trc ngm ta chn mt mc tiêu A
rõ nét, cách xa máy và có góc ng không quá 5
o
. u tiên  v trí bàn
 trái, sau khi cân bng máy ta tin hành ngm chun mc tiêu A,
c s bàn  ngang c s c ký hiu là T. Sau ó thc hin
tng t i vi v trí bàn  phi c s c ký hiu P. Thay giá tr
T và P vào công thc (3.4)  tính 2C. Nu giá tr này nh hn hai ln
 chính xác ca b phn c s thì coi nh iu kin trc ng
m m
bo, nu không thì phi chnh li màng dây ch thp.
Hình 3.11
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
5
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

3.2.3.4. Kiểm nghiệm trục quay của ống kính ngắm
Nu hai  trc quay ca ng kính ngm không cùng nm trên mt mt phng ngang
s làm cho trc quay ng kính không vông góc vi trc quay ca máy kinh v.
 kim nghim iu kin này, trên mt bc tng
cn ánh du mt im A cao hn mt phng ngang
ng kính chng 30
o
~ 50
o
. Máy kinh v t cách
tng 20m. Sau khi cân bng máy, tin hành chiu
im A xung mt phng ngang  v trí bàn  trái
và phi, ánh du c hai im tng ng là a và
a'. Nu thy on aa' ln hn chiu rng cp ch
ng song song ca màng dây ch thp thì phi iu
chnh li trc quay ng kính.
A’ A
a a
o
a'
Hình 3.12
3.2.3.5. Kiểm nghiệm số đọc ban đầ
u MO
Nu trc ngm ng kính ngm nm ngang và thang c s cân bng mà ng kính
nm ngang ca bàn  ng không trùng vi vch "0" ca thang c s thì s gây ra sai s s
c ban u MO (hình 3.13). T hình 3.13 ta có công thc tính MO:

2
kPT
MO
VV
±
+
=
(3.5)

180
0
T
=
vc
90
270
V
V
0
180
P =
vc
90
270
MOtt
P

V

V

Hình 3.13
M
O
90
180
0
MO
tt
= vc



270


Trong ó k là h s tùy thuc vào cách khc vch bàn  ng. Ví d máy Theo020, Dalhta,
Redta,TC800, T100, T30 có k = 180; máy 2T30, 2T5, 2T5K có k = 0.
 kim nghim MO, chn mt mc tiêu A rõ nét cách xa máy.  v trí bàn  thun
và ngc, ngm chun mc tiêu A bng ch gia nm ngang ca màng dây ch thp và c s
trên bàn  ng, c hai s c tng ng là T
v
và P
v
. Thay hai giá tr này vào công thc
(3.5)  tính MO. Cn chú ý rng, trc khi c s trên bàn  ng thì u phi cân bng
vch ch tiêu hoc vch 0 ca thang c s bàn  ng.

3.3. Phương pháp đo góc bằng
Tùy theo s hng ti mt trm o mà ta có th áp dng các phng pháp o góc khác
nhau nh o n, o lp, o toàn vòng, o t hp. Giáo trình này ch trình bày hai phng
pháp o góc c bn là o n và o toàn vòng.
O
B
b1, b2
A
a1, a2
3.3.1. Đo góc bằng theo phương pháp đo đơn
Phng pháp o n áp dng cho các trm
o ch có hai hng và c áp dng nhiu khi o
góc bng trong các ng chuyn a giác. Mt
vòng o theo phng pháp o n gm na vòng
o thun và na vòng nghch. Gi s o góc bng
ti nh O hp bi hng ngm OA và OB (hình
3.14), trình t o c thc hin nh sau:
Hình 3.14
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
6
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản


3.3.1.1. Đặt máy và dựng tiêu
Dng tiêu ngm ti im A và B; t máy kinh v ti nh O và tin hành nh tâm,
cân bng, nh hng.
- nh tâm là thao tác  chiu nh góc cn o trên mt t theo phng ng dây
di sao cho trùng vi tâm bàn  ngang ca máy kinh v. Vic nh tâm c thc hin bng
dây di hoc b phn nh tâm quang hc.  nh tâm bng dây di, ta ph
i mc di vào u
trc quay VV' ca máy kinh v. iu chnh ba chân máy sao cho u qu di i qua nh góc
cn o.
Khi nh tâm quang hc, trc tiên ta iu chnh chân máy hoc c cân  máy sao
cho tâm vòng tròn b nh tâm quang hc trùng vi nh góc o. Sau ó cân bng máy bng
ba c cân chân máy, các thao tác này c lp li cho n khi nh góc o  trong vòng tròn.
Tip theo ta cân bng máy bng ba c cân 
máy, nu sau khi cân bng mà nh góc lch
khi vòng tròn thì m c ni, xê dch  máy cho trùng li và tin hành cân bng li máy là
c.
- Cân bng máy là thao tác  iu chnh cho mt phng bàn  v ngang nm ngang.
Thc hin cân bng nh ng thy tròn (s b), ng thy dài (chính xác), các c cân  máy
và chân máy.
Khi cân bng, u tiên quay b phn
ngm sao cho trc ng thy dài bàn  ngang
song song v
i ng ni hai c cân bt k,
iu chnh hai c cân này a bt thy vào
gia ng. Sau ó quay b phn ngm i 90
o
,
iu chnh c cân th ba  bt thy vào gia
ng. Các thao tác này c lp li cho n
khi bt thy không lch khi v trí gia ng
quá mt phân khong ng thy là c (hình
3.15).
3
1
2
3
1
2
Hình 3.15
- nh hng:  nâmg cao  chính xác o góc và gim sai s do khc vch bàn 
không u, khi o góc ta phi o nhiu vòng và gia các vòng hng khi u cn t l
ch
nhau mt lng bng 180
o
/n ( n là s vòng o). Vic làm này c gi là nh hng máy
kinh v. Vic nh hng thc hin nh c iu chnh bàn  ngang.
3.3.1.2. Đo góc
Mt vòng o góc bng theo phng pháp o n gm na vòng o thun và na vòng
o ngc.
- Na vòng o thun kính: Bàn  ng t bên trái hng ngm, ngm chun tiêu
ngm A, c s trên vành  ngang
c s c ký hiu a
1
. Quay b phn ngm thun chiu
kim ng h, ngm chun tiêu ngm B, c s trên bàn  ngang c s c ký hiu là b
1
.
Nh vy ta ã hoàn thành na vòng o thun, tr s góc na vòng thun 
t
= b
1
- a
1
.

- Na vòng o ngc: kt thúc na vòng o thun ng kính ang trên hng OB, thc
hin o ng kính và quay máy ngm li tiêu ngm B; c s trên bàn  ngang c s c
b
2
. Máy quay thun chiu kim ng h ngm tiêu ngm A, c s trên bàn  ngang c s
c a
2
. n ây ta ã hoàn thành na vòng o ngc và cng hoàn thành mt vòng o theo
phng pháp o n. Góc na vòng o nghch 
p
= b
2
- a
2
; nu  lch tr s góc gi hai na
vòng o nm trong gii hn cho phép thì tr s góc ti vòng o này là: 
1v
= (
t
+ 
p
)/2. Kt
qu o góc bng theo phng pháp o n c ghi vào s o  bng 3.1.

Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
7
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản



Bản
g
3.1.Sổ đo
g
óc theo
p
hươn
g

p
há
p
đo đơn
Góc kp
Vòng
o
Trm
o
im
ngm
V trí
bàn 
S c
bàn  ngang
Na vòng o Mt vòng o Trung bình
A T 00
o
00’00’’ 35
o
16’24’’
B T 35
o
16’24’’ 35
o
16’18’’
B P 215
o
16’30’’ 35
o
16’12’’

1

o
A P 180
o
00’18’’

Mt s lu ý khi o góc bng theo phng pháp o n:
- Trong mt vòng o không c thay i v trí bàn  ngang.
- Trong sut quá trình o máy luôn quay thun chiu kim ng h  hn ch sai s do
bàn  ngang b kéo theo b phn ngm.

3.3.2. Đo góc bằng theo phương pháp toàn vòng
Phng pháp o góc toàn vòng áp dng cho
các trm o góc bng có t 3 hng tr lên, phng
pháp này c ng dng nhiu khi o góc trong li
gii tích.

O
Mt vòng o theo phng pháp này cng gm
na vòng o thun và na vòng o ngc. Gi s cn
o góc bng ti trm O có ba hng là OA, OB, OC
(hình 3.16).  o, trc tiên cn t máy kinh v vào
trm O và thc hin nh tâm, cân b
ng, nh hng
tng t nh phng pháp o n; sau ó tin hành
o góc theo trình t:
Hình 3.16
- Na vòng o thun: bàn  ng t bên trái hng ngm. Trc tiên ngm chun
tiêu ngm A, ri ln lt các tiêu ngm  các im B, C và A theo chiu kim ng h; mi
hng o u tin hành c s bàn  ngang và ghi giá tr vào s o góc.
- Na vòng o ng
c: kt thúc na vòng o thun thì ng kính ang ngm v hng
OA. Tin hành o ng kính và quay máy ngm và c s li hng này; sau ó quay b phn
ngm ngc chiu kim ng h ln lt ngm các tiêu trên hng OC, OB và OA.  mi
hng u c s bàn  ngang và ghi tr s các hng o vào s o góc bng (bng 3.1).

Bản
g
3.1.Sổ đo
g
óc theo
p
hươn
g

p
há
p
toàn vòn
g

S O GÓC BNG THEO PHNG PHÁP TOÀN VÒNG

Vòng
o
Trm
o
im
ngm
VT
B
S c bàn
 ngang 2C
Tr s
hng TB Vi
Tr s hng
Hiu chnh Góc kp TB
T 00
o
00'06'' 00
o
00'03'' 0 00
o
00'03'' A

P 180
o
00'00'' +6'' 51
o
12'19''
T 51
o
12'30' 51
o
12'27'' -5'' 51
o
12'22'' B

P 231
o
12'24'' +6'' 31
o
14'37''
T 82
o
27'12' 82
o
27'09' -10'' 82
o
26'59' C

P 262
o
27'06'' +6'' 277
o
33'04''
T 00
o
00'24'' 00
o
00'18'' -15'' 00
o
00'03'' A

P 180
o
00'12'' +12''



1








O





+15'' -5''


Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
8
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

 tng  chính xác o góc cn phi o nhiu vòng o, tr hng khi u mi vòng
o t lch mt lng 180
o
/n ( n là s vòng o ). Bin ng 2c ≤ 2t; sai s khép vòng f
v
≤
2t vi "t " là  chính ca b phn c s.

3.3.3. Các nguồn sai số chủ yếu trong đo góc bằng
Khi o góc, mi ln ngm chun mc tiêu  mt hng s mc phi sai s ngm m
V

và sai s c s m
o
hai sai s này c xác nh bi:

V
m
V
''60
±=
; m
o
= 0,15t (3.6)
Trong ó: v -  phóng i ng kính; t -  chính xác ca b phn c s máy kinh v. Nh
vy sai s trung phng o trên mt hng vi mt ln o s là :

22
ovd
mmm +=
(3.7)
Tng hp các ngun sai s trên mt hng o gm: sai s do máy - m
1
, sai s do lch
tâm máy m
2
, sai s do lch tâm tiêu m
3
,

sai s o m
d
và sai s do nh hng ca môi trng
m
5
. Vi sai s do nh tâm máy và tiêu ngm c xác nh bi công thc (3.7).

)
11
(.
''
BA
m
ss
e +=∆
ρ
δ
;
s
e
t
1
.
''
ρδ
=
(3.8)
Trong ó: e
m
và e
t
tng ng là khong lch tâm theo chiu dài ca máy và tiêu ngm; S là
khong cách t máy ti mia.
3.4. Đo góc đứng
Ta ã bit góc ng là góc hp bi hng ngm so vi hng nm ngang,  to
hng ngang trong quá trình o góc ng nht thit phi cân bng bàn  ng và o c hai v
trí bàn   hn ch sai s s c ban u MO.
Gi s cn o góc ng V ca hng ngm OA (hình 3.17).  o, trc tiên t và
cân bng máy kinh v t ti
im O. Sau ó ngm chun im A  c v trí bàn  thun và
ngc; c s trên bàn  ng c hai s c tng ng là: T
v
= 76
o
27'12'' ; P
v
=
283
o
32'18''. T hai s c này ta tính c góc ng:

''45'5989
2
180''18'32283''12'2776
o
ooo
MO =
−+
=

V = 89
o
59'45''- 76
o
27'12'' = 13
o
32'33''
Hoc: V = 283
o
32'18'' - 269
o
59'45'' = 13
o
32' 33''
Ngoài các ngun sai s do máy kinh v nh ã trình bày trong phn o góc bng, khi
o góc ng cn lu ý thêm sai s MO, sai s b phn cân bng bàn  ng, sai s chit
quang ng
A
O
V







Hình 3.17



Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
9
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

CHƯƠNG IV. ĐO DÀI

4.1. Nguyên lý đo dài
 dài là mt trong ba i lng  xác nh v trí không gian ca các im trên mt
t, nó là là mt yu t c bn trong trc a.
Gi s A và B nm  nhng  cao
khác nhau trên mt t. Do mt t nghiêng
nên khong cách AB là khong cách
nghiêng và ký hiu là S. Khi chiu hai im
này xung mt phng nm ngang P
o
theo
phng ng dây di s c hình chiu
tng ng ca chúng là Ao và Bo; khong
cách AoBo là khong cách ngang và ký
hiu là D (hình 4.1).
D
S
B
A
B
o
A
o
Hình 4.1
 dài mt on thng có th c o trc tip hoc gián tip. o dài trc tip là phép
o trong ó dng c o c t trc tip liên tip trên on thng cn o, t s liu và dng
c o s xác nh c  dài on thng. Trong thc t thng áp dng phng pháp o dài
tr
c tip bng thc thép.
o dài gián tip là phép o  xác nh mt s i lng dùng tính  dài ca on
thng cn xác nh. Có nhiu phng pháp o dài gián tip nh: o dài bng máy quang hc,
o dài bng các loi máy o dài in t, o bng công ngh GPS

4.2. Đo dài trực tiếp bằng thước thép
4.2.1. Đo dài với độ chính xác thấp hơn 1/2000
4.2.1.1. Dụng cụ đo
- Thc thép thng. Thc thép thng là loi thc có  dài 20m, 30m hoc 50m;
trên toàn b chiu dài thc ch khc vch n n v "cm". Thc c bo v trong hp st
có tay quay dùng  thu hi thc sau khi o. Thc thép thng ch cho phép o  dài vi
 chính xác thp ( khong 1/2000) nên không có phng trình riêng.
- B que st  ánh du on o, sào tiêu  dóng hng và thc 
o góc nghiêng
n gin  xác nh  nghiêng mt t ( hình 4.2).





Hình 4.2

4.2.1.2. Trình tự đo
Dóng hng ng o: khi o chiu dài mt on thng thông thng phi t thc
nhiu ln trên ng o,  hai u thc luôn nm trên hng o thì phi thc hin dóng
hng. Dóng hướng đường đo là việc xác định một số điểm nằm trên hướng đường thẳng nối
điểm đầu và điểm cuối của đ
oạn thẳng cần đo.
Vic dóng hng khi o dài vi  chính xác thp hn 1/2000 c thc hin bng
mt. Trc tiên cn t sào tiêu ti im u A và im cui B ca on thng cn o; mt
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
10
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

ngi ng cách A vài mét trên hng BA kéo dài, dùng mt iu chnh cho sào tiêu ca
ngi th 2 trùng vi tim AB ti các v trí trung gian trên ng tuyn o ( hình 4.3).


B
A


∆
d
d
3
d
2
d
1
l
o
∆
l
I
II
III
v
l
o
l
o






Hình 4.3

 o chiu dài cnh AB, mt ngi dùng que st gia cht u “0” ca thc trùng
vi tâm im A, ngi th hai kéo cng thc trên tim ng o theo s iu chnh ca
ngi dóng hng và dùng que st cm vào vch cui cùng ca thc ta c im I. Sau ó
nh que st ti A, hai ngi cùng tin v phía B. Khi ngi cm u “0” ca th
c ti im I
thì công vic o c lp li trên nh và c tip tc nh vy cho n on cui cùng. S que
st ngi i sau thu c chính là s ln t thc, chiu dài cnh o c tính theo công
thc:

(4.1)
d
n
i
dD ∆+=
∑
1
Trong ó: d
i
= l
o
COSV
i
+ l
k




Trong ó l
o
- chiu dài thc o, d
i
- chiu dài nm ngang ca thc o, V - góc nghiêng mt
t ti các on o; l
k
- s hiu chnh do sai s ca thc o ; 
d
- on l cui ca cnh o.
Tùy theo  xác mà ta có th o mt ln na t B v A, tr s cnh o là tr trung bình
ca ln o i và v nu  chênh ca chúng nh hn sai s cho phép.
4.2.2. Đo dài với độ chính xác thấp hơn 1/20.000
4.2.2.1. Dụng cụ đo
 o chiu dài t  chính xác di 1/20.000 phi có thc thép chính xác. Thc
thép chính xác là loi thc c làm bng hp kim có h s giãn n vì nhit thp; chiu dài
thc có th là 20m, 30m, 50m hoc 100m. Trên toàn b chiu dài thc c khc vch
chính xác n n v ''mm'', thc c bo v trong hp st hoc khung bo v có tay quay.
Thc cho phép c s chính xác n 0.1mm, có phng trình riêng, nu c ki
m nghim
t chc o tt thì có th cho phép o dài vi  chính xác khong 1/20000.
Do sai s ch to và s giãn n vì nhit ã làm cho chiu dài thc t l
t
ca thc khác
vi chiu dài danh ngha l
o
ghi trên thc, do vy i vi các loi thc chính xác cn phi
nghim trc khi o. Khi kim nghim, ngi ta so sánh thc thép vi mt thc chun Inva
 nhit  lúc kim nghim t
o
 tìm ra chiu dài thc t l
to
và s hiu chnh l
k
vào chiu dài
danh ngha l
o
. T ó lp c công thc chiu dài thc t ca thc lúc o (4.2).
l
t
= l
o
+ l
k
+ l
t
(4.2)
Trong ó:

l
t
=

.l
to
.(t-t
o
) ;  - h s giãn n vì nhit ca thc, t- nhit  môi trng lúc o.
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
11
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

Ngoài thc thép chính xác còn phi có: máy kinh v  dóng hng; máy thy chun
 o chênh cao các u cc, lc k  kéo cng thc; nhit k  o nhit .

4.2.2.2. Phương pháp đo
Gi s phi o cnh AB, u tiên ta dùng thc vi chia AB thành các on A-I, I-II,
II-III, nh hn chiu dài thc vài “cm” và on l III-B. Dùng các cc u có du ch thp
trên u  ánh du các on. Các u cc c nh các on o phi c dóng hng bng
máy kinh v.
 dóng hng, máy kinh v s c nh tâm và cân bng ti A, ti
n hành ngm
chun tiêu ngm t ti B và hãm ngang; dùng mt phng ngm chun này  iu chnh các
u cc I, II, III trùng tim tuyn AB ( hình 4.4).
Biên ch t o cnh gm 5 ngi; trong ó 2 ngi kéo thc, 2 ngi c s trên
thc, mt ngi ghi s và iu khin o.


∆
d
d
3
d
2
d
1
s
1
∆
s
A
I
II
III
s
2
s
3


B



Hình 4.4

Khi o ln lt o tng on, mi on o theo hiu lnh chung ca ngi ghi s, hai
ngi gi hai u thc ng thi cùng kéo cng thc bng lc k vi lc kéo lúc kim
nghim thc. Hai ngi c s cn c vào vch chun u cc, c s ng trên thc 
ngi ghi s ghi k
t qu vào s o. Mi on c s 3 ln, mi ln o phi xê dch thc và
kéo cng li lc k. Lúc o, mi on o phi tin hành o nhit   tính s hiu chnh do
nhit  lúc o khác lúc kim nghim; phi o chênh cao các u cc  a các on
nghiêng S
i
v nm ngang d
i
.

vi
d
n
i
i
dD ∆+=
∑
=1
vtki
lllSd
∆
+
∆
+
∆
+
=
1
(4.3)
 tng  chính xác và có iu kin kim tra, cn o theo hai chiu i và v , kt qu
cui cùng là kt qu trung bình ca hai ln o. ng thi vi ccong tác o dài phi o nhit
, áp xut, chênh cao u cc  tính s hiu chnh cho thc.

4.2.3. Các nguồn sai số chủ yếu khi đo dài trực tiếp bằng thước.
- Sai s do chiu dài danh ngha ghi trên thc không úng vi chiu dài thc t lúc
kim nghim.
- Sai s do nh tuyn sai.
- Sai s do o chênh cao các u cc sai.
- Sai s do o nhit  sai.
- Ngoài ra còn có sai s thc võng và lc kéo thc không úng vi lc kéo lúc kim
nghim.

4.3. Đo dài bằng máy trắc địa và mia
4.3.1. Đo dài bằng máy trắc địa và mia đứng
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
12
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

Phng pháp c xây dng trên c s mi quan h toán hc gia góc th sai ϕ
không i và cnh áy l thay i t l thun vi  dài cn o.  có th o dài bng phng
pháp này thì màng dây ch thp ca máy kinh v ( hay máy thu bình ) còn cu to thêm hai
ch ngang i xng qua ch ngang c bn  to góc th sai ( hình 4.5).


4.3.1.1. Trường hợp ống kính nằm ngang

T hình v 4.5 ta có :
D
d
t

A B
Hình 4.5

o F

g

δ
f
v
D’


'
DfD
v
++=
δ
Trong ó: δ - khong cách t trc quay
ca máy kinh v ti quang tâm kính vt; f
v

- tiêu c kính vt. Hai thông s này trong
ch to ã bit và t c = δ + f
v
gi là
hng s cng ca máy. Còn i lng D'
tính bi công thc:

2

2
1
'
ϕ
ctglD =

Vi: l = t - d là hiu s c ch trên và di; ϕ - góc th sai. t
22
1
ϕ
ctgk =
ta có công thc
xác nh khong cách:
lkcD .
+
=
(4.4)
Khi thay i ng kính màng dây ch thp sao cho ϕ = 34’22’’ thì k = 100. Công
thc thc dng khi o chiu dài là:
D = 100
x l (4.5)

4.3.1.2. Trường hợp ống kính nằm nghiêng
Gi s trc ngm ng kính nghiêng so vi mt phng ngang mt góc V, trong trng
hp này phi có thêm mt bc chuyn t chiu dài nghiêng v nm ngang.  chng minh
công thc ta tng tng mt mia o l
o
vuông góc vi trc ngm ng kính ‘Og’ ti g (hình
4.6). Nh trng hp u i vi mia o ta có :
Og = C+ k.l
o
; vi: l
o
= l. cosv ; ta có:

A B
t
d
D
B’
F
v
o
t
o
d
o
g
l
o
l
v
Og = C+ k. l. cosv (4.6)








iu này có ngha là i vi trng hp ng kính nghiêng so vi mt phng ngang
mt góc V, khi o chiu tin hành o nh ng kính nm ngang. Tuy nhiên phi o thêm góc
V và nhân vào chiu dài o c vi cos
2
V
.
. Phng pháp này cho phép o cnh vi sai s
tng i 1/300.
Xét tam giác vuông tOB’ có:
OB’ = D = Og . cos V
thay Og  công thc (4.8) vào ta có:
D = (C+ k. l. cosv).cosV
Có th coi:
D = (C+ k. l ).cos
2
V (4.7)

Hình 4.6

4.3.2. Đo dài bằng mia Bala
Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
13
TRẮC ĐỊA Phần 2. Đo các yếu tố cơ bản

Phng pháp này v nguyên lý ging nh o bng máy kinh v và mia ng, tuy
nhiên có my im khác nhau c bn sau :
- Phng pháp o bng mia Bala thì có ng áy l c inh, góc th sai ϕ thay i
theo khong cách o (hình 4.7).
- Mia Bala có ng áy l ( dài 1-2m) và hai bng ngm hai u,  gia hai bng
ngm c ch to vi  chính xác rt cao (1/T = 1/40.000). Trên mia có ng thu  cân
bng mia nm ngang và b ph
n ly hng.
2

2
1
ϕ
ctglD =
(4.8)
Góc th sai ϕ c o nhiu ln và ly trung bình.  chính xác o dài theo phng
pháp náy có th t sai s tng i 1/20.000.


ϕ
l








Hình 4.7

4.4 Khái niệm đo dài bằng máy đo điện tử
o dài in t phi có máy phát sóng vô tuyn in hoc sóng ánh sáng và gng
phn x. Khi máy phát sóng thì tc  lan chuyn song ‘v’ hoc  dài bc sóng ‘λ’ ã xác
nh. Sóng phát i s p vào gng và phn x li máy; máy o dài có b m thi gian (
t
)
hoc s bc sóng (N) chính xác trên quãng ng i và v ca on thng cn o; t ó tính
c  dài ca nó (4.11). Phng pháp này hin i, o nhanh, cnh o có th rt dài và cho
 chính xác cao (hình 4.8).


2
vt
D =
hoc
2
.
λ
n
D =
(4.9)





Hình 4.8






Biên son: GV.Lê Vn nh Dùng cho sinh viên khi k thut
14

Xem chi tiết: Tài liệu TRẮC ĐỊA - Phần 2: Đo các yếu tố cơ bản (Chương 3) pdf